Luisteren om lief te hebben

"Wij spitsen onze oren en openen onze harten"

Deze prachtige zin kwam ik onlangs tegen in het kinderboek De Bellende Engel, van Stephanie Biesheuvel. Kinderboeken lezen is niet iets wat ik eerder deed, maar nu ben ik er, omwille van educatieve redenen, toch mee begonnen. Wat een verrijking dat is, ongelooflijk! Het taalgebruik in kinderboeken is eenvoudiger, en tegelijkertijd warmer en 'omschrijvender'. Alleszins iets om me door te laten inspireren in mijn eigen schrijven. En er komt nog eens bij dat die boeken lekker eenvoudig en ontspannend zijn. Heel fijn! En nu wil 'het toeval' ook (toeval bestaat niet in Gods wereld!) dat het onderwerp van het boek precies bleek te zijn wat ik deze week nodig had. 

Het boek gaat over een blijkbaar echt bestaand standbeeld op de kathedraal van 's Hertogenbosch, genaamd de bellende engel. Het is een beeldje van een engel, met jeansbroek, trui en een smartphone aan haar oor. Mensen van over de hele wereld blijken ervoor naar Den Bosch te komen. Ik had er nog nooit van gehoord, maar goed. Het boek is dus daarop gebaseerd. In het boek hebben de standbeelden een geheime telefooncentrale die 's nachts telefoontjes van kinderen aannemen. Ze luisteren naar de kinderen, en geven hen de gelegenheid om al hun zorgen bij hen te leggen. De achterliggende gedachte is dat kinderen dat niet altijd durven te doen bij hun ouders, broers, zussen of andere familieleden, en dat een luisterend oor hun zorgen kan verlichten. Er is echter één belangrijke regel voor de luisterende (levende) standbeelden: "Wij spitsen onze oren en openen onze harten". Dat is het énige wat ze doen en ook mogen doen van hun coördinator, de Bellende Engel herself. Eén van de standbeelden, Gargo, is daar echter niet mee akkoord en wil ook advies geven. Hij vindt het uitermate frustrerend dat hij enkel kan luisteren, en niet meer dan dat mag doen. Hij is een oude waterspuwer, heeft honderden jaren levenservaring, en vindt dat hij zoveel wijsheid heeft dat het jammer is dat hij de kinderen moet zien lijden terwijl zijn adviezen hen wel echt zouden kunnen helpen. Maar helaas, Engel geeft geen duimbreed toe. "We luisteren en dat is meer dan genoeg!", zegt ze.

Wel, ik wou dat ik de wijsheid van Engel had! Maar helaas moet ik toegeven dat ik meer op Gargo lijk dan op Engel. Dat heb ik de laatste week wel écht ondervonden. Iemand in mijn twaalfstappenprogramma heeft daarin echt mijn ogen geopend, en daarvoor ben ik haar heel dankbaar. 

Wanneer iemand met mij deelt hoe het met haar gaat, wanneer mensen mij hun worstelingen vertellen, dan luister ik. Ik onderbreek hen niet en laat hen uitgebreid vertellen. Maar dat luisteren doe ik wel met als doel om achteraf feedback te geven. Ik probeer in mijn hoofd 'haakjes te slaan', te zien waarmee ik me kan identificeren en welke ervaring, kracht en hoop ik daarna kan delen. De onderliggende boodschap is duidelijk: 'Ik, de Grote Nathalie met zoveel herstelervaring (kuch kuch!), weet precies wat jij nodig hebt. Als je doet wat ik doe, dan zal je je beter voelen. Maar omdat ik weet dat je het niet van me gaat aannemen als ik je vertel wat je moet doen, vertel ik het vanuit de ik-persoon, en kan je zelf kiezen wat met jou resoneert en wat voor jou past. Maar geloof me maar, doe wat ik doe, en je zal je snel veel beter voelen!'.

Nu, eerlijk is eerlijk, dit is al een stuk beter dan hoe ik het vroeger aanpakte. Tot enkele jaren geleden liet ik anderen niet uitspreken, onderbrak ik hen als ik hun mening niet deelde, en zei ik rechttoe rechtaan wat ze moesten doen. Geloof me maar, die aanpak werkte helemaal niet. Sponsees (vrouwen die ik sponsor) hebben mij daar echt voor verlaten. En terecht ook, achteraf bekeken.

Maar toch kan het beter, veel beter. Dat heb ik de afgelopen week wel gemerkt. Ik luister nog altijd niet onbevangen, nog altijd niet omwille van het luisteren zélf, om het zuiver aanwezig zijn voor de ander. Ik luister om achteraf feedback te kunnen geven. Ik vraag wel altijd eerst of de ander feedback wil, maar heb pas deze week ondervonden dat anderen (en ikzelf!) die vraag vaak bevestigend beantwoorden uit beleefdheid, of omdat ze denken 'ach, baat het niet, dan schaadt het niet'. Maar weet je, soms schaadt het wel. Soms schaadt het big time, zelfs. Zowel bij anderen, als ik feedback geef, maar ook bij mij, als anderen het aan mij geven.

Dan is mijn volgende vraag: wanneer is feedback geven goed, en wanneer niet? Dat antwoord kwam gisteren van een sponsee. Ik besprak deze kwestie met haar, en haar antwoord deed bij mij de puzzel in elkaar vallen. Wanneer we ons emotioneel stabiel voelen, wanneer we ons goed voelen en er mentale ruimte is voor 'out of the box'-denken, dán kunnen we feedback horen, begrijpen en aannemen. Dan kunnen we ervaring, kracht en hoop van anderen horen, onderscheiden wat voor ons juist is en het dan zelf gaan toepassen. Maar wanneer we ons emotioneel kwetsbaar voelen, dan kan feedback net heel destructief zijn. Dan voelt het onveilig. Het voelt dan alsof we niet goed genoeg zijn, alsof we niet aanvaard worden of geliefd zijn om wie we zijn. Op zo'n momenten doet feedback veel meer kwaad dan goed, en is wat we nodig hebben gewoon dat de ander er voor ons is en naar ons luistert.

Ik sponsor nu 4,5 jaar andere vrouwen, maar dát wist ik niet. Dat onderscheid heb ik nooit kunnen maken. Als sponsor vroeg ik gewoon altijd of de ander feedback wou, en gaf het dan. Gek genoeg, want ik heb al vaak gezien hoe mijn feedback verkeerd valt bij anderen. Ik heb het zelf ook al meegemaakt, dat ik feedback krijg wanneer ik het niet kan horen, en dan doet me dat vooral veel pijn, ook al is dat helemaal niet de intentie van de ander. Als ik me kwetsbaar voel, dan heb ik maar één ding nodig: een luisterend oor. En wanneer ik dat krijg, voel ik me geliefd, geborgen, en aanvaard. Niemand probeert me dan te fixen of te herstellen.

En toch. Als ik zelf luister, en ik kan de ander geen feedback geven, dan voel ik mij daar ongemakkelijk bij. Hoogst ongemakkelijk, zelfs. Want wat zeg je wanneer iemand klaar is met zijn verhaal? "Dankje om dit met me te delen", zeg ik altijd. Maar dat voelt vaak als onvoldoende, alsof ik niet genoeg om de ander geef om erop in te gaan, alsof ik eigenlijk wil zeggen: "Okee, kunnen we dan nu verder? Gedaan met je gezaag, praat maar over iets anders", wat uiteraard niet waar is. 
Maar wat zeg je dan wel?

Enkele jaren geleden las ik het boek Problemen laten bij wie ze horen, van Gary B. Lundberg en Joy Saunders Lundberg. Ik vond het een geweldig boek, omdat de auteurs concrete tools geven over hoe te luisteren. Wat zij aanbevelen is om anderen te valideren. Om, wanneer mensen iets vertellen, niet af te komen met suggesties, maar wel de ander te erkennen in zijn verdriet, en om hem uit te nodigen om verder te vertellen. Dat kan je doen door dingen te zeggen als: "Dat klinkt niet gemakkelijk" (en dan een stilte te laten), "Hoe was dat voor jou?", "Wat voelde je daarbij?", of een doodgewone "Uhu", waarmee je de ander aanspoort om verder te gaan. De auteurs schrijven dat de ander dan vaak zelf zijn eigen antwoord vindt. Dat ze doordenken en uiteindelijk iets zeggen als: "Ach, misschien was ik ook wel fout dat ik zo naar hem gesnauwd had in de eerste plaats. Misschien kan ik volgende keer iets geduldiger zijn, of hem eigenlijk meteen zeggen dat ik het gespreksonderwerp niet zo fijn vind en of we het over iets anders zouden kunnen hebben". Op die manier hebben mensen het terechte gevoel dat de antwoorden in henzelf te vinden te zijn, en dat ze niet afhankelijk zijn van anderen om hun leven in goede banen te leiden. Het geeft hen een groter gevoel van autonomie, iets wat we allemaal nodig hebben. Ik weet dat ik er deugd van heb wanneer ik me een autonoom wezen voel, wanneer ik voor mezelf kan denken en zorgen. Wanneer anderen naar me luisteren, en me ruimte geven om mezelf te ontdekken, dan voel ik me gezien, aanvaard en gesterkt in wie ik ben. Ik weet dan dat ik de wereld zelf aankan, en niemand nodig heb om mij te redden. Meewandelen op mijn pad, ja. Redden, nee. 

Ik heb de adviezen in dit boek eerder al toegepast, maar nog niet voldoende. Ik merk dat ik de vaardigheden mis om dit op een succesvolle manier te doen. Omdat ik hier echt in wil groeien ga ik het boek - dat ik toendertijd uit de bibliotheek had gehaald - nog eens lezen. De reservatie is alvast gebeurd, nu maar wachten tot ik het in mijn lokale bib mag ophalen!

Ik vertrouw erop dat God me in dit proces zal leiden, want dat heeft Hij de afgelopen week ook al gedaan. Het feit dát ik het besef, dat ik niet altijd de beste luisteraar ben, is al veel. En het feit dat ik deze blogpost nu schrijf, is ook al een mooi begin. De rest zal wel vanzelf volgen!