De impact van sociale media

Sociale media hebben een grote invloed op mij. Ze verstoren me zelfs zo erg dat ze mijn binnenste vaak in een wervelwind veranderen. Een storm die nooit gaat liggen, een constant 'trekken van', een verstoring zonder einde. Het brengt me zodanig uit balans dat ik mijn emotionele evenwicht steeds weer kwijtraak, en daarmee ook mezelf. Het is iets wat ik niet kan hebben, al zegt een deel van mij vaak wel dat ik het kan. Als ik het nu eens genoeg begrens? Meer mijn best doe? Maar het feit blijft: het veroorzaakt onrust, en ik wil het niet. Niet meer.


Het is nu al lange tijd dat ik geen klassieke sociale media meer gebruik. Ooit heb ik het wel gehad, maar op een bepaald moment heb ik beslist om het los te laten. Zowel Facebook als Instagram heb ik zo'n zestal jaar geleden uit mijn leven verbannen, en WhatsApp iets meer dan twee jaar geleden. Die apps maakten me knettergek. Niet alleen omdat er zoveel interactie op is en er zoveel meningen en (halve) levens op verkondigd en gedeeld worden, maar vooral omdat ik voelde hoe hard die apps aan mijn binnenste trokken. Zelfs wanneer ik ze niet gebruikte, gebruikten zij mij. Er was die bijna constante gedachtestroom die zei dat ik misschien een nieuw berichtje zou hebben, of eens kijken of deze of gene vriend of vriendin al foto's zou hebben gepost, enz. Dat 'trekken aan mijn ziel' ervaarde ik als verstorend, en dus gingen de apps de deur uit. De laatste jaren hield ik enkel Signal en Telegram aan, als alternatief voor WhatsApp, maar die verwijderde ik zes weken geleden uiteindelijk ook. Ik voelde de constant knagende onrust, de anxiety, en dus heb ik de apps uiteindelijk maar verwijderd. Dat bleek ook het juiste te zijn geweest, want er kwam onmiddellijk innerlijke rust in de plaats. Godzijdank.

Toch heb ik vorige week iets atypisch gedaan. Ik had het niet van mezelf verwacht, en gezien de reacties van mijn omgeving hadden ook zij het niet van mij verwacht, maar ik heb Instagram geïnstalleerd. Een heel vreemde keuze, maar mijn intentie was wel goed: om Making Lemonade bij meer mensen te brengen. Toch bleek na amper twee dagen al dat het voor mij écht niet werkte. Ik wist nochtans goed wat mijn grenzen zouden zijn, en daar heb ik me ook aan gehouden. Niet door de feed scrollen, enkel posten bij een nieuwe blogpost, en tussenin Instagram blokkeren met een externe app. Daarvoor gebruikte ik trouwens Lock Me Out, een app die ik al jarenlang gebruik en écht warm kan aanbevelen. Toch voelde ik, ondanks Lock Me Out, hoezeer ik verlangde naar het openen van Instagram. Ik kón het niet, de app was geblokkeerd, maar ik keek echt uit naar het moment waarop ik het wel weer kon. Ik begon zelfs de uren af te tellen, en wist daardoor: dit is niet voor mij. Dit wíl en kan ik niet. Met die onrust kan ik niet leven.

En ik ben niet de enige, dat weet ik. Het effect van sociale media op ons mentale welzijn is al meermaals bewezen. En zelfs als het dat niet zou zijn, dan is het overduidelijk voelbaar in de maatschappij. Er zijn blijkbaar meer angststoornissen en meer mentale problemen bij zowel jongeren als volwassenen, dan er ooit geweest zijn. Op de website van UilenSpiegel vzw las ik dit:
'UilenSpiegel wordt twee keer wakker geschud in 2023 en 2024. Een studie van Zorgnet-Icuro uit 2023 legt een open wonde bloot: er is een toename van psychische problemen onder jongeren en dit op steeds jongere leeftijd'.

In het artikel wordt niet verwezen naar sociale media, maar dat was wel hetgene waar ik onmiddellijk aan dacht! Dat komt wellicht door een boek dat ik eens over het onderwerp las: 'Generatie angststoornis', van Jonathan Haidt. Het boek gaat over het effect van sociale media op kinderen en jongeren. Toen ik het las brak mijn hart meermaals in duizend stukjes. Het verhaal dat mij het meest is bijgebleven, dat me het meest shockeerde, ging over 'voor de ouders verborgen apps'. Het vertelde het verhaal van een tienermeisje dat plotseling weinig begon te eten, heel erg onzeker werd, vond dat ze te dik en te lelijk was. Haar ouders wisten niet wat er gaande was, waar dat vandaan kwam. Ze waren betrokken bij het kind haar opvoeding, en waren heel selectief over hoeveel technologie ze haar lieten gebruiken. Haar smartphone werd elke dag gecontroleerd, en daardoor waren ze er zeker van dat er geen Facebook, Instagram of andere sociale media in hun dochters leven aanwezig was. Maar wat bleek nu, pas ruime tijd later? Het meisje werd op school zó gepest omdat ze geen sociale media had dat ze, om emotioneel te overleven in haar klasgroep, Instagram verborgen had geïnstalleerd. Het icoontje op haar scherm zei dat het een rekenmachine was, maar daarachter zat Instagram verstopt! De ouders hadden er geen benul van, maar zagen hun kind wel serieus achteruitgaan. Het meisje ontwikkelde al op jonge leeftijd een eetstoornis, met alle vreselijke gevolgen van dien. 

'Generatie angststoornis' staat vol met dit soort verhalen. Over hoe groepsdruk kinderen én vaak ook hun ouders doen bezwijken. Ook het verhaal over een jongetje dat vaak buitenspeelde, daar echt plezier in had, maar daar dan - in de lagere school al! - gepest door werd omdat hij de enige was zonder PlayStation. De ouders van de kinderen die dat wél hadden slaagden erin de ouders van het buiten spelende jongetje te overtuigen om er ook eentje aan te schaffen zodat alle vriendjes samen konden gamen, waarna die mensen hun zoon zagen veranderen van een open, actief en nieuwsgierig kind naar een krijsend kind dat enkel en alleen nog maar uitkeek naar zijn PlayStation en de rest van zijn leven niet meer interessant vond. De ouders bedoelden het goed, maar de groepsdruk (van andere ouders nota bene!) deed hen bezwijken en veranderde hun leven compleet.

Het boek biedt gelukkig ook alternatieven aan. Zo zegt het dat, als je in de klas met een substantiële groep gezinnen bent die hier bewust tegenin gaan (zoals 1/3 van de klas), dat je al een heel verschil kan maken. Het vertelt verhalen van klasgroepen waarbij de ouders en hun kinderen echt een charter hebben ondertekend dat hun kinderen dat jaar geen gameconsole of smartphone zullen aanschaffen. Ook voor jongeren en secundaire scholen biedt het alternatieven, zoals gsm's afgeven aan het begin van de dag en aan het einde ervan weer laten ophalen. Zo zit dat ding niet in hun boekentas en voelen ze tijdens de les niet hoe het aan hen trekt, waardoor ze met hun volle aandacht bij de les kunnen zijn.

Ik weet dat ik niet de enige ben die lijdt onder het effect van de smartphone. Jongeren - en nog vele, vele anderen! - voelen het ook. Over jongeren gesproken... Diezelfde UilenSpiegel vzw ontwikkelde mét en voor jongeren een spel om te praten over psychische problemen. Het spel heet Mental Salad en is hier vrij te downloaden, en dit zowel in het Nederlands, Engels als Portugees. De handleiding is ook aanwezig, en zelf vind ik het er echt prachtig uitzien! De kaarten staan voor de afzonderlijke ingrediënten van een salade, waarbij het ene even belangrijk is als het andere en het geheel hetgene is wat de salade - en dus de mentale gezondheid - zoveel smaak geeft. De ingrediënten zijn o.a. rust, structuur, voeding, beweging, veerkracht, dankbaarheid, humor, maar ook onverwacht moeilijke situaties, angst, groepsdruk, negatieve gedachten, enz. 

Het doet mij zóveel deugd om te zien dat er zoveel aandacht is voor de mentale gezondheid van jongeren, dat dit steeds normaler is geworden in onze maatschappij. Enkele dagen geleden nog vertelde een vriendin me dat ze met haar dertienjarige dochter voor het eerst naar de kinderpsycholoog was gegaan, omdat het nodig was. Psychisch lijden is van alle tijden - met of zonder smartphones! -, maar het feit dat er steeds minder taboe op rust, dat het niet meer verborgen dient te worden in de binnenkamers van eigen ziel of huis, vervult mijn hart echt met vreugde!


Heb je zelf kinderen of tieners en voel je je geholpen door deze blogpost, las je het boek 'Generatie angststoornis' en/of speelde je met je tieners het spel 'Mental Salad', zou je het dan in de reacties willen laten weten? Dat zou ik super fijn vinden! En moest je iemand kennen die dit bericht zou kunnen gebruiken, zou je dit dan willen doorsturen? Mijn hoop is echt dat het iemand zou kunnen helpen. Echt, echt, echt. Psychisch lijden kan verlicht worden, ook bij kinderen, als we ons er maar bewust van zijn en er samen over blijven praten, op welke leeftijd dan ook.